Đến thời Tự Đức, thực dân Pháp bắt đầu chinh phục nước ta từ giữa thế kỷ XIX. Tuy rằng lực lượng chúng không có bao nhiêu, song chúng khéo chọn địa bàn hoạt động là đồng bằng sông Cửu Long, nơi pháo thuyền của chúng có thể dễ dàng đi nhiều nơi và uy hiếp triều đình nhà Nguyễn. Tự Đức đầu hàng dễ dàn

(Trần Quốc Vượng (1987). “Vài suy nghĩ về vị thế xứ Huế và vị thế lịch sử của nó”. Tạp chí Sông Hương, số 25, tr. 75)

Sử học nước ta vốn còn khuyết điểm nhiều lắm, cái phương pháp khoa học dùng để tìm kiếm tài liệu đã chưa có, mà cả đến luật lệ nhất định cho sử gia, cùng cái triết học của lịch sử cũng thiếu nữa. Vậy có phê bình Việt Nam sử lược của ông Trần, ta cũng không nên quá nghiêm mà trách bị cầu toàn mới phả